Slim omgaan met grondstoffen en materialen

Wat is een circulaire economie?

In een circulaire economie worden producten en grondstoffen zo lang mogelijk in gebruik gehouden. We voorkomen onnodig materiaalgebruik, onderhouden en repareren wat we hebben en gebruiken producten opnieuw. Wanneer dat niet meer mogelijk is, kunnen materialen gerecycled worden tot grondstoffen voor nieuwe producten.

Dat verschilt van een lineaire economie, waarin grondstoffen vooral één richting op bewegen: we winnen ze, maken er producten van, gebruiken die en gooien ze uiteindelijk weg.

Een circulaire economie begint daarom al bij het ontwerp. Kunnen we een product maken met minder materiaal? Kan het worden gerepareerd? En kunnen de onderdelen na gebruik een nieuwe bestemming krijgen? Recycling is dus een onderdeel van circulariteit, maar behoud en langer gebruik komen eerst. Lees hier meer over in het artikel over de voordelen van circulair bouwen.

Wat betekent dat voor de bouw?

Voor de bouw betekent een circulaire economie dat gebouwen en bouwmaterialen langer worden benut en minder nieuwe grondstoffen nodig zijn. Er wordt naar de hele levensduur: van ontwerp en bouw tot onderhoud, verbouwing en uiteindelijk demontage.

Dat begint met de vraag of een bestaand gebouw kan worden behouden of aangepast. Als er nieuwe onderdelen nodig zijn, kijken we naar hergebruikte materialen en geschikte hernieuwbare grondstoffen. Vervolgens wordt er zo gebouwd dat onderhoud, vervanging en toekomstig hergebruik mogelijk blijven.

Een gebouw krijgt daarmee ook betekenis als voorraad bruikbare materialen. Wat we vandaag toepassen, kan later opnieuw van waarde zijn. Daar moet bij het ontwerp en de uitvoering al rekening mee worden gehouden.

Eerst kijken wat kan blijven

Bij een verbouwing of renovatie is de eerste vraag: wat is nog goed? Misschien kan de draagconstructie blijven staan, zijn de dakpannen geschikt voor hergebruik of hebben bestaande deuren alleen een opknapbeurt nodig.

Behoud vraagt om een zorgvuldige beoordeling. De staat van het materiaal, de verwachte resterende levensduur en de geschiktheid voor de nieuwe toepassing bepalen wat mogelijk is. Hoe eerder duidelijk is wat behouden kan blijven, hoe beter het ontwerp daarop kan aansluiten.

Hergebruik en recycling: wat is het verschil?

Bij hergebruik krijgt een bouwproduct opnieuw een functie als product. Een dakpan wordt bijvoorbeeld opnieuw als dakpan gebruikt. Bij recycling wordt het materiaal verwerkt tot grondstof voor een nieuw product. Beide kunnen verspilling verminderen, maar bij direct hergebruik blijft meer van het oorspronkelijke product behouden. Recycling komt in beeld wanneer een onderdeel niet meer geschikt is om opnieuw toe te passen.

Een praktisch voorbeeld is de verduurzaming van 46 woningen aan de Bildtsestraat in Leeuwarden. Daar werkte Hekstra samen met Elkien, Lont en dakpannenspecialist Luijtgaarden. De bestaande dakpannen werden verwijderd en beoordeeld. Geschikte pannen kwamen terug op de woningen. Zo kregen bruikbare materialen een volgende gebruiksperiode.

Nu bouwen en alvast denken aan later

Naast hergebruik is losmaakbaarheid belangrijk. Dat betekent dat onderdelen uit een gebouw gehaald kunnen worden zonder ze onnodig te beschadigen.

Denk aan bereikbare schroef- of boutverbindingen. Die kunnen het gemakkelijker maken om een onderdeel te onderhouden, te vervangen of later opnieuw te gebruiken. Het onderdeel moet op dat moment natuurlijk ook nog geschikt zijn voor een volgende toepassing.

Welke rol spelen biobased materialen?

Biobased materialen worden gemaakt van natuurlijke grondstoffen, zoals hout, hennep, vlas en stro. Ze kunnen bijdragen aan circulair bouwen doordat hun grondstoffen opnieuw kunnen aangroeien. Daarvoor is duurzaam beheer van de bron belangrijk.

Biobased gaat over de oorsprong van een materiaal. Circulariteit gaat ook over de gebruiksduur en wat er daarna mee kan gebeuren. Kijk dus naar de grondstof én naar de manier waarop een product wordt verwerkt, bevestigd en opnieuw gebruikt.

Bij onze eerste biobased woning in Oosternijkerk kwamen natuurlijke materialen en prefab bouwen samen. De elementen werden in onze eigen werkplaats geproduceerd. Daar kunnen reststukken gemakkelijker worden bewaard en opnieuw ingezet. Het project levert waardevolle ervaring op voor volgende woningen.

Wat betekent dit voor jouw bouwplannen?

Wil je circulaire keuzes maken bij een nieuw huis, een aanbouw of een dakrenovatie? Bespreek dan vroeg in het traject:

• Behoud: welke bestaande onderdelen kunnen blijven?
• Hergebruik: welke beschikbare materialen passen bij het ontwerp?
• Materiaalkeuze: waar zijn hernieuwbare materialen geschikt?
• Onderhoud: zijn onderdelen bereikbaar en eenvoudig te repareren?
• Toekomstig gebruik: kunnen onderdelen later worden losgemaakt en opnieuw toegepast?

Neem deze vragen mee in het ontwerp en de begroting. Zo wordt duidelijk welke keuzes technisch uitvoerbaar zijn en passen bij jouw wensen.

Is circulair bouwen goedkoper?

Dat verschilt per project. Behoud en hergebruik kunnen nieuwe aankopen besparen, maar het zorgvuldig demonteren, controleren, opslaan en passend maken van materialen vraagt ook werk. Kijk daarom verder dan alleen de aanschafprijs. Onderhoud, vervanging en gebruiksduur tellen eveneens mee. Een vergelijking over de hele levensduur geeft een vollediger beeld van de kosten.

Een circulaire economie krijgt in de bouw vorm door concrete keuzes. Een bruikbaar onderdeel behouden, hergebruik meenemen in het ontwerp of een verbinding kiezen die later weer los kan: iedere stap vraagt aandacht en vakmanschap.

Sparren over duurzaamheid? Neem gerust contact op!

0511 421 306 leon@hekstra.nl